professioneleleergemeenschap

Hoe creëer je een professionele leergemeenschap?

Het Vathorst College in Amersfoort zette ruim een jaar geleden een radicale stap: een hele managementlaag werd opgeheven om leraren meer stem te geven in de schoolontwikkeling. Als je professionele leergemeenschappen tot bloei wilt laten komen, ontkom je niet aan duidelijke keuzes, vindt rector Jasmijn Hamakers-Kester. “Wat is onze droom? Daar begint alles mee.”

Continue onderwijsverbetering

Als van leraren en schoolleiders gezegd wordt dat ze een ‘professionele leergemeenschap’ vormen, houdt dit in dat dat ze samen leren en onderwijsvragen aanpakken. Volgens onderzoekers van het Welten Instituut is dit een belangrijke bouwsteen voor continue onderwijsverbetering en spelen schoollleiders een stimulerende rol. In hun onderzoeksrapport ‘Combining forces’ belichten de onderzoekers het Vathorst College als een vo-school waar al jaren in leergemeenschappen wordt gewerkt. Aan rector Jasmijn Kester dus de vraag hoe zij deze ontwikkeling heeft gestimuleerd.

Muurtjes weg

“Bij ons is ‘samen’ altijd belangrijk geweest”, zegt Jasmijn. “Maar je bent er niet in één keer. Aanvankelijk hadden mensen bij ons bijvoorbeeld nog behoefte aan een eigen plek. Daarom hadden we de leerhuizen (grote ruimtes waarin leraren samen het onderwijs aan een groep klassen verzorgen) nog opgedeeld via halve muurtjes met kluisjes. Later vond niemand dat meer nodig en werd elk leerhuis één ruimte waar iedereen samenwerkt. Je maakt samen een ontwikkeling door. Daarbij is reflecteren heel belangrijk. Collega’s werken sinds 2011 met didactische coaching en ook wij, als leden van het MT, doen daaraan mee.”

Geef leraren een stem

In de leerhuizen van het Vathorst hebben leraren veel autonomie. “Professionele leergemeenschappen stimuleer je deels door te kiezen waar je taken neerlegt”, verklaart Jasmijn. “Het is belangrijk dat leraren een stem hebben. Daarom worden veel coördinerende taken bij ons door leraren opgepakt. Dat kunnen LD’ers, maar ook LB’ers zijn; het is maar waar het talent of de expertise zit. Je moet er wel geld voor vrijmaken. Daarom hebben we ruim een jaar geleden de managementlaag van teamleiders opgeheven. Een aantal teamleiders is conrector geworden; met hen vorm ik het strategisch beleid. De andere taken gaan naar stafleden en leraren.”

Open staan voor ideeën

Omdat alle coördinerende taken in de schoolorganisatie verankerd worden (leraren moeten bijvoorbeeld naar zo’n rol solliciteren) houdt het MT toch grip op de ontwikkelingen. Dat is een belangrijk aspect van de rol van de schoolleider bij het stimuleren van professionele leergemeenschappen, zeggen de onderzoekers van het Welten Instituut. Maar er zijn nog meer aspecten van belang. Zo is er bij leraren van het Vathorst veel waardering voor het feit dat Jasmijn en de conrectoren altijd open staan voor ideeën. “Er is een basishouding van leiders die eerder kansen dan moeilijkheden zien”, zegt leraar Femke Pool.

Wat is onze droom?

Tegelijkertijd moet de schoolleiding wel zorgen voor een helder kompas, zodat de school niet met alle winden meewaait. Jasmijn: “Wat is onze droom? Waarom willen we dit, waartoe draagt het bij? Daar begint alles mee. Wij hebben een werkgroep opgezet waarin alle geledingen– ook leerlingen – vertegenwoordigd waren. Die werkgroep heeft onze visie gecheckt en onze bedoeling en principes vormgegeven. Het hele team kon vragen stellen en input leveren. Toen zijn we gaan nadenken over de komende jaren: wat willen we bereiken en hoe. Als schoolleider kan ik daar eigen ideeën over hebben, maar zo’n proces moet je samen vormgeven.”

Gedeelde visie

Hierdoor krijg je niet alleen een kader dat duidelijk maakt welke ideeën wel en niet in de schoolontwikkeling passen, er onstaat ook vanzelf een zekere stroomlijning. Leraar Bob Stel zegt bijvoorbeeld: “Het is heel helder wat ons doel en onze visie is en omdat iedereen in de school die deelt, zijn alle initiatieven daarmee vanzelf in lijn.” Naast de leraren dragen ook Jasmijn en de conrectoren ideeën aan. Ze nodigen bijvoorbeeld externe sprekers uit op school en halen inspiratie bij de ASHOKA Changemaker Schools, een internationaal netwerk dat sociaal duurzame innovaties stimuleert en bijdraagt aan een betere wereld.

Faciliteer de dialoog

Een laatste belangrijke opdracht aan de schoolleiding is het faciliteren van ideeën die passen binnen de gedeelde visie van de school, aldus de onderzoekers. Zo krijgen veel onderbouwdocenten ontwikkeltijd om in schrijfgroepen vakoverstijgende projecten te ontwerpen. “Ideeën helpen realiseren, dialogen initiëren en faciliteren: dat is een belangrijk onderdeel van de opdracht van de schoolleider”, zegt Jasmijn. “Faciliteer de professionele dialoog, rooster tijd vrij, geef mensen middelen en stel jezelf als leider vooral kwetsbaar op, want jij bent ook maar een mens.”

Aanbevelingen voor de ontwikkeling van professionele leergemeenschappen en gespreid leiderschap:

  • Richt de onderwijspraktijk zo in dat samenwerking onvermijdelijk is.
  • Voer een professionele dialoog met elkaar.
  • Durf in de onderwijspraktijk radicale besluiten te nemen die in lijn zijn met de visie van de school.
  • Bespreek wat het betekent om een professional te zijn op deze school.

(Bron: Welten Instituut, 2016)

Deze website maakt gebruik van cookies om u een zo goed mogelijke gebruikerservaring te geven. Ga hiermee akkoord door op accepteren te klikken.